Sözel olmayan akıl yürütme, yapay zekanın geleceği olabilir (Unsplash) Label: ÇEVİRİ Type: news BİLİM Tags: çeviri teknoloji YAPAY ZEKA Yapay zeka araştırmacıları, modellerin akıl yürütürken ihtiyaç duyduğu işlem gücünü ve maliyeti önemli ölçüde azaltabilecek yeni bir yöntem geliştirdi. ChatGPT , Gemini ve Claude gibi yapay zeka araçları büyük dil modelleriyle çalışıyor. Bu modeller karmaşık problemleri çözerken token denen veri parçalarını işleyerek adım adım ilerliyor. Karmaşık sorular daha uzun ve çok aşamalı akıl yürütme süreçleri gerektirebiliyor. Model her ara adımı metne dönüştürdüğünde kullanılan token sayısı, işlem süresi ve maliyet de artıyor. Yapay zeka şirketi Pathway, bu muhakeme veya akıl yürütme biçimindeki işlem gücünü azaltmak için yeni bir yaklaşım benimsedi. fazla oku Bu bölüm, konuyla ilgili referans noktalarını içerir. (Related Nodes field) BDH-CQ adlı yeni model, uzun bir yazılı akıl yürütme zinciri oluşturmak yerine kendisine sunulan örneklerle tekrarlayan belleğini sürekli güncelliyor. Ardından sorguyu yüksek boyutlu bir gizli çalışma alanında yinelemeli hesaplamalar yaparak çözüyor ve yalnızca nihai cevabı üretiyor. Esasen model, kelime israfı yapmak veya her adımı metne dönüştürmek yerine zihninin içinde "sessizce" hesap yapıyor. Bu sayede de işlem gücünden büyük ölçüde tasarruf ediliyor. Bilim insanları modeli değerlendirmek için ARC-AGI-1 isimli kıyaslama testine soktu. Bu test yapay zeka sistemlerinin bilişsel yeteneğini ölçmek için sözel olmayan, bir dizi şekli döndürerek bir seriyi tamamlamak gibi akıl yürütme bulmacaları kullanıyor. Henüz hakem değerlendirmesinden geçmeyen ve bulguları ön baskı sunucusu arXiv'de yayımlanan çalışmaya göre BDH-CQ, 10 bulmacadan üçünü iki veya daha az denemede başarıyla çözerek yaklaşık yüzde 30'luk başarı puanına ulaştı. Pek çok model bu testte kayda değer derecede daha iyi puanlar elde etse de BDH-CQ'nun temel aldığı mantıksal yaklaşım, boyutunu ve kullanım maliyetlerini geleneksel modellere göre ciddi oranda düşürüyor. Pathway ekibine göre, görev başına maliyeti 1 sentin 10'da birinden daha az olan model, ARC-AGI-1 kıyaslama testinde yeni bir doğruluk-maliyet verimliliği rekoru kırdı. Araştırmacılar, OpenAI'ın GPT 5.6 Luna aracının testte BDH-CQ'yla benzer bir puan aldığını ancak yeni modelin 11 kat daha ucuza çalıştığını söylüyor. Bielik AI ve New York Üniversitesi'nden araştırmacılar da modeli ARC-AGI-1'de ayrıca test ederek sonuçları doğruladı. Bu araştırmacılardan Łukasz Kaiser, "Pathway'i yakından takip ettim ve ARC-AGI-1 sonuçlarını kendim de tekrarladım" diyerek ekliyor: Pathway sadece ölçeğin değil, model mimarisinin de yapay zeka akıl yürütmesinde bir sonraki sıçramayı sağlayabileceğini gösteriyor. Araştırmacılar, BDH-CQ'nun sadece 150 milyon parametresi olduğunu belirtiyor. En büyük yapay zeka modellerinde yüzlerce milyar parametre bulunuyor. Parametre, yapay zeka modellerinin eğitim aşamasında öğrendiği ve ayarladığı dahili değişkenleri ifade ediyor. Eğitilmiş bir modelin tüm parametre kümesi, eğitim verilerinden çıkardığı tüm bilgiyi temsil ediyor. Pathway, modeli 600 milyar parametreye çıkarmayı ve daha üst kıyaslama testlerine tabi tutmayı planlıyor. Şirket, bu teknolojinin siber güvenlik gibi sektörlerdeki karmaşık akıl yürütme problemlerine uygulanabileceğini umuyor. Independent Türkçe, TechXplore , Live Science , arXiv Derleyen: Büşra Ağaç subtitle: OpenAI modelinden 11 kat daha ucuz publication date: Çarşamba, Eylül 2, 2026 - 14:30
200'den fazla küçük kırmızı nokta görüntüsünün birleşimi, etraflarındaki galaksileri incelemeyi mümkün kıldı (Ruiyuan Guo & Xuheng Ding) Label: ÇEVİRİ Type: news BİLİM Tags: çeviri Uzay evren NASA james webb uzay teleskobu NASA 'nın James Webb Uzay Teleskobu'nu (JWST) kullanan bilim insanları gizemli "küçük kırmızı noktaların" yapısına dair yeni bilgiler ortaya çıkardı. JWST'nin 2022'de faaliyete girmesiyle keşfedilen küçük kırmızı noktalar o zamandan beri gökbilimcilerin kafasını kurcalıyor. Evrenin ilk 1 milyar yıllık dönemine ait bu noktalar, son derece uzakta bulunmaları nedeniyle kırmızı görünüyor. fazla oku Bu bölüm, konuyla ilgili referans noktalarını içerir. (Related Nodes field) Bilim insanları bu son derece küçük ve kompakt cisimlerin, gelişimlerinin ilk aşamasındaki süper kütleli kara delikler veya olağanüstü yoğun galaksiler olabileceğini düşünüyor. Ancak bu tür yapıların evrenin henüz başlangıç dönemindeyken nasıl oluşabildiği sorusunu yanıtlamakta zorlanıyorlar. Gökbilimciler, küçük kırmızı noktaların gizemini çözmek için bu cisimleri barındıran galaksileri incelemeye çalışıyor. Wuhan Üniversitesi'nden Xuheng Ding ve ekip arkadaşları, bu amaç doğrultusunda uzak evrenin COSMOS-Web diye bilinen bölgesine odaklandı. Bu bölgede bugüne kadar 400'ten fazla küçük kırmızı nokta saptandı. Noktaların parlaklığı, etraflarındaki bölgenin düzgünce görülmesini zorlaştırdığı için galaksileri incelemek güç bir işti. Araştırma ekibi ise JWST'nin optik sisteminin hassas bir modelinden yararlanarak her görüntüdeki parlak merkezi ışığı ayırmaya çalıştı. Bulguları hakemli dergi Nature Astronomy'de dün (24 Ağustos) yayımlanan çalışmanın yazarlarından Andrew Battisti, Conversation için kaleme aldığı yazıda "Bir tablonun renk ayrıntılarını görmeye çalışırken, merkezindeki bir el fenerinin doğrudan gözlerinize parlak kırmızı ışık tuttuğunu düşünün" diye açıklıyor: Kullandığımız teknik, resmi net biçimde görebilmek için bu el fenerinin ışığını kesmeye benziyor. Bilim insanları bu görüntülerden 217 tanesini birleştirerek galaksilerin daha önce görülmeyen ışığını bulmayı başardı. Ekip, küçük kırmızı noktaları barındıran galaksilerdeki yıldızların kütlesinin genellikle Güneş'in yaklaşık 1 milyar katına ulaştığını belirledi. Bu, Samanyolu'nun kütlesinin yüzde 1'inden azına denk geliyor. Ancak Samanyolu'nun çapı yaklaşık 100 bin ışık yılıyken bu galaksilerdeki yıldız kütlesi, yalnızca 685 ışık yılı çapındaki bir alana sıkışmış durumda. Araştırmacılar bu cisimlerin, aynı döneme ait benzer kütledeki yıldız oluşturan galaksilerden 2,5 kat daha kompakt olduğu sonucuna vardı. Ayrıca bu noktaları çevreleyen galaksilerin boyutunun, evrenin bu aşamasındaki tipik bir galaksinin boyutunun yüzde 40'ı kadar olduğu belirlendi. Battisti'ye göre bu bulgu, küçük kırmızı noktaların yalnızca belirli galaksilerde görülen özel koşullar altında oluşabileceğine işaret ediyor. IFLScience'a konuşan Ding, "Çalışmanın en önemli sonucu, küçük kırmızı noktaların izole ışık noktaları olmadığının ortaya çıkması. En azından istatistiksel olarak, bunlar kompakt ana galaksilerin içine gömülü" diyerek ekliyor: Bu bize, bu gizemli cisimlerin aslında ne olduğuna dair çok daha net bir resim sunarak erken evrende galaksilerin ve merkezlerindeki kara deliklerin nasıl birlikte büyüdüğünü anlama yolunda yeni ve önemli bir ipucu sağlıyor. Bu ay Nature'da yayımlanan başka bir çalışmada, küçük kırmızı noktaların aslında "kara delik yıldızı" denen yeni bir cisim türü olabileceği öne sürülmüştü. Kara delik yıldızı, devasa bir kara delik ve onun etrafında bir yıldız gibi ısınan gaz kütlesini ifade ediyor. Yeni çalışma bu hipotezi ne doğruluyor ne de çürütüyor. Araştırmacılar küçük kırmızı noktaların çevresini inceleyen daha fazla çalışmanın, bu gizemli yapılar ve evrenin ilk dönemleri hakkındaki soru işaretlerini gidermesini umuyor. Independent Türkçe, IFLScience , Conversation , Nature Astronomy, Nature Derleyen: Büşra Ağaç subtitle: Evrenin ilk dönemindeki bu gizemli yapıların sırları açığa çıkıyor publication date: Salı, Ağustos 25, 2026 - 11:45
(Reuters) Label: ÇEVİRİ Type: news BİLİM Tags: çeviri Avrupa ispanya güneş tutulması Nesilde bir kez görülebilecek bir doğa olayını, Dünya'nın en iyi gözlem noktalarından birinden tamamen tesadüfen izledim. Barselona'da bir hafta boyunca dans partilerine katılıp şehri gezdikten sonra sonra bitkin düşmüştüm, serotonin seviyem de dibe vurmuştu. Daha sakin tempoda dinlenebileceğim, yaklaşık 40 dakika uzaklıktaki sahil beldesi Sitges'e bir gezi ayarladım. Yola çıkmayı planladığım çarşamba akşamı Barselona'dan Sitges'e giden tren hattının aşırı kalabalık olabileceğini ancak bir gün önce, birinin söylemesiyle öğrendim. O kadar çok parti yapmıştım ki nadir görülen tam Güneş tutulması dikkatimden tamamen kaçmıştı. Sonra tam tutulma hattının İzlanda, Grönland, Rusya'nın kuzeyi ve İspanya'dan geçtiğini öğrendim. İzlanda soğuk ve bulutluydu. Grönland, Donald Trump'ın bölgeyi ele geçirme tehditlerinin gölgesindeydi. Rusya, Ukrayna'yı işgal etmişti ve bunun sonucunda ortaya çıkan savaş ölüm ve acıya yol açmıştı. İspanya ise kısa süre önce Dünya Kupası'nı kazanmıştı. Sitges'te hava 29 derece ve güneşliydi, gökyüzü Barselona'dakinden daha açıktı ve kentte coşkulu bir hava hakimdi. Geciken kalabalık trenden aceleyle indiğimde şunu fark ettim: O an dünyada bulunulabilecek en mutlu yerlerden birinin peronuna adım atmıştım. Şanslı demek yetmezdi. İspanya'nın Sitges kentinde tam Güneş tutulmasını izleyen kalabalık (Gary Nunn) Tam tutulma hattının kıyısındaki Sitges'te Güneş yalnızca 8 saniye boyunca yüzde 100 oranında kapanacaktı. Bu 8 saniye, yetişkinlik hayatımın en unutulmaz anları olacaktı. Bu süre, insanların tutulmayı izlemek için Küba kadar uzak yerlerden geldiği İspanya'nın bazı bölgelerindekinden biraz daha kısaydı. Üstelik bazıları bulutlar nedeniyle hayal kırıklığına uğramıştı. Trende heyecanla arkadaşlarıma mesaj göndererek kendimi böylesine doğru bir zamanda doğru bir yerde bulmanın şaşkınlığını anlatırken bir arkadaşım, "Trump gibi sersemlik yapıp Güneş'e doğrudan bakma" diye uyardı. Trenim 19.20'de Sitges'e vardı. Koşarak gittiğim üç eczanede de tutulmayı izlemek için gerekli gözlükler tükenmişti. Tutulma gözlükleri bir anda Kovid dönemindeki tuvalet kağıtlarına dönüşmüştü, eczaneler vitrine "tükendi" yazan tabelalar asmıştı. Sonrasında yaşananlar bana hem doğanın hem de insanlığın en güzel yanlarını gösterdi. Sitges denizine doğru uzanan iskele benzeri kayalık çıkıntıların üzerinde bir sürü kişi gördüm. Heyecanla bağırıp kayalardan birinin üzerine çıktım. Bir milyoncudan aldığım ucuz Ray-Ban tarzı gözlüklerimle gözlerimi kısarken, kartondan yapılmış, 3D gözlüklere benzeyen tutulma gözlüklerini takan herkesi kıskanıyordum. İspanya'da tam Güneş tutulmasını izlerken tepki veren bir kadın (AFP) Güneşe doğrudan gözlerimi dikmemek için elimden geleni yapıyordum. Bize bir şeyi yapmamamız söylendiğinde o şey neden birden 10 kat daha çekici hale gelir ki? İlk başta pek etkilenmemiştim. Güneş her zamanki gibiydi. Sonra yanımdaki bir kadın zorlandığımı fark etti. Gülümsedim ve çat pat İspanyolcamla ona pek bir şey görüp göremediğini sordum. "Evet" diye İngilizce cevap verdi. Benimkini ödünç al. Birkaç hafta önce internetten satın almıştım. Bunu mutlaka görmelisin! Bir anda bütün bu heyecanın nedenini anladım. Ay tarafından kısmen örtüldüğünde Güneş, gökyüzü ve Dünya bir anlığına tamamen farklı görünüyordu. Kulağa basmakalıp gelse de bu bana, bakış açısındaki küçük bir değişikliğin (hayatı sadece birkaç dakikalığına başkasının gözünden görmenin) bile kendi bakış açımızı nasıl kökten değiştirebileceğini hatırlattı. Kollarımdaki tüyler yavaşça diken diken oldu. Gözlüğü uzun süre tutmamak için ona geri verdim ve kendisine defalarca teşekkür ettim. Bunu yaparken o da elimi sıktı ve birbirimize gülümsedik. Tiyatroda veya sinemada etkileyici bir sanat eserini izlerken insanın içine işleyen o derin gücün etkisindeydim. Lanet olası telefonlar gökyüzüne çevrilmiş olsa da bireysellik yerini kolektif bir deneyime bırakmıştı. Bu doğanın gösterisiydi, artık perdenin kapanma vakti gelmişti. fazla oku Bu bölüm, konuyla ilgili referans noktalarını içerir. (Related Nodes field) Uygun gözlüklerim olmamasına rağmen tutulmanın son aşamalarını da izlemeye karar verdim. Sitges'te saat 20.29'da Ay, yaklaşık 8 saniye boyunca Güneş'in yüzde 99,7'sini kapattı. Ardından tutulma, gün batımından hemen önce, saat 20.55'te sona erene dek sürdü. Sanki ışık yavaşça kısılıp sonra yeniden açılıyordu. Ancak insanların tepkileri, bunun onlar için çok daha fazla anlam taşıdığını gösteriyordu. Dünya karardıkça sahil boyunca kendiliğinden sevinç çığlıkları, alkışlar, haykırışlar ve hayret nidaları yükseldi. Ancak bu karanlık, uzun zamandır ilk kez iyi anlamda bir karanlıktı. Birkaç saniyeliğine hepimizi bir araya getirmişti. Bunun videosunu sonsuza dek saklayacağım. O sırada bunu dopamin eksikliğine bağlamıştım fakat birden gözyaşlarına boğuldum, ardından da utandım. Ne de olsa hâlâ Britanyalıyım. Toplum içinde duygularımı göstermek beni mahcup ediyor. (Neredeys
Stories published via indyturk.com.
