Bu çalışma, sinema salonlarının kentsel mekândaki evrimini, kamusal odak noktası olma niteliğinden alışveriş merkezleri (AVM) içerisindeki kapalı tüketim alanlarına dönüşüm süreci üzerinden incelemektedir. Şehir ve bölge planlama disiplini çerçevesinde, Diyarbakır ve Batman kentleri özelinde sinemanın kentsel doku ile kurduğu simbiyotik ilişki ve bu ilişkinin sosyokültürel yansımaları analiz edilmektedir. Araştırmada, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) destekli tarihsel-mekânsal katmanlaştırma ve "Space Syntax" (Alan Dizimi) yöntemi kullanılarak sinema mekanlarının kentsel bütünleşme (Integration) ve erişilebilirlik (Step Depth) değerleri matematiksel olarak hesaplanmıştır. Modernleşme döneminde kentin prestij odakları olan Diyarbakır Dilan Sineması ve Batman TPAO Site Sineması’nın kurduğu kamusal kurgu, günümüzün neoliberal kentleşme pratikleri sonucunda ortaya çıkan "multiplex" yapılarla karşılaştırılmıştır. Bulgular, sinemanın kentin ana arterlerinden koparak izole tüketim adacıklarına hapsolduğunu ve sokağa açılan "eşik" karakterini yitirdiğini göstermektedir. Nitekim geleneksel sokak sinemalarında 1-2 olan Adım Derinliği (Step Depth) değerinin güncel AVM sinemalarında 12’ye kadar yükselmesi, mekânsal erişilebilirliğin matematiksel olarak kısıtlandığını ve sokağa açılan 'eşik' karakterinin yitirildiğini belgelemektedir. Sorkin (1992) ve Augé (1995) tarafından kuramsallaştırılan "kamusal alanın sonu" ve "yer-olmayan" kavramları, her iki kentteki mekânsal ayrışmayı tanımlar niteliktedir. Sonuç olarak çalışma, kentsel belleğin korunması ve mekânsal adaletin tesisi için sinemanın sokağa açılan bağımsız bir sosyal altyapı öğesi olarak yeniden planlanması gerektiğini vurgulamaktadır.
Stories published via dergipark.org.tr.
