Beka paradigmasından toplumsal meşruiyet paradigmasına: Devlet nasıl güçlenir? (10)

Beka paradigmasının en temel varsayımı, devletin varlığının toplumun diğer bütün taleplerinden önce geldiğidir. Bu anlayışa göre devlet ayakta kalırsa sorunlar daha sonra çözülebilir; ancak devlet zayıflarsa hiçbir sorun çözülemez. İlk bakışta oldukça mantıklı görünen bu yaklaşım, özellikle savaşlar, işgaller, iç çatışmalar ve büyük siyasal krizler yaşamış toplumlarda güçlü bir karşılık bulmaktadır. Türkiye'nin son iki yüz yıllık tarihine bakıldığında da bu düşüncenin neden etkili olduğu kolaylıkla anlaşılabilir. Osmanlı Devleti'nin çözülmesi, Balkanlar'ın kaybedilmesi, Kafkasya'dan ve Balkanlar'dan gelen büyük göçler, Birinci Dünya Savaşı, işgaller, Kurtuluş Savaşı, Soğuk Savaş dönemi ve terörle mücadele süreçleri devletin devamlılığı meselesini yalnızca yöneticilerin değil, toplumun da zihnine yerleştirmiştir. Ancak tarih bize başka bir gerçeği de göstermektedir. Devletler yalnızca dış tehditler nedeniyle yıkılmazlar. Hatta birçok durumda devletleri zayıflatan asıl faktör dış saldırılar değil, içeride biriken çözülmemiş sorunlardır. Tarihteki büyük imparatorlukların çöküşleri incelendiğinde askerî yenilgilerin çoğu zaman son aşama olduğu görülmektedir. fazla oku Bu bölüm, konuyla ilgili referans noktalarını içerir. (Related Nodes field) Çöküşün asıl nedenleri ise daha derinlerde yatmaktadır. Adalet duygusunun aşınması, yönetenlerle yönetilenler arasındaki güven ilişkisinin zayıflaması, ekonomik dengesizliklerin büyümesi, toplumsal grupların sistemden dışlanması ve devletin değişen şartlara uyum sağlayamaması gibi nedenler çoğu zaman askerî yenilgilerden önce ortaya çıkmıştır. Bu nedenle modern siyaset teorisi devletin gücünü yalnızca zor kullanma kapasitesiyle açıklamamaktadır. Günümüzde güçlü devlet kavramı giderek daha fazla meşruiyet kavramıyla birlikte ele alınmaktadır. Bir devletin polis gücü, ordusu, bürokrasisi ve mali kaynakları güçlü olabilir. Ancak vatandaşlarının önemli bir bölümü o devleti kendi devleti olarak görmüyorsa, uzun vadede bu gücün sürdürülebilirliği tartışmalı hâle gelir. Buna karşılık daha sınırlı kaynaklara sahip bazı devletler yüksek düzeyde toplumsal güven üretebildikleri için çok daha dayanıklı hâle gelebilmektedir. Burada karşımıza toplumsal meşruiyet kavramı çıkmaktadır. Toplumsal meşruiyet, insanların yalnızca yasal zorunluluk nedeniyle değil, aynı zamanda ahlaki ve siyasal nedenlerle de bir düzeni kabul etmeleri anlamına gelir. İnsanlar vergilerini yalnızca ceza korkusuyla değil, sistemin adil olduğuna inandıkları için öderler. Mahkeme kararlarına yalnızca yaptırım korkusuyla değil, hukukun meşru olduğuna inandıkları için uyarlar. Seçim sonuçlarını yalnızca başka seçenekleri olmadığı için değil, sürecin adil olduğuna inandıkları için kabul ederler. Modern devletlerin gerçek gücü büyük ölçüde burada yatmaktadır. Çünkü hiçbir devlet yalnızca zor kullanarak uzun süre ayakta kalamaz. Tarih boyunca en otoriter rejimler bile belirli ölçüde toplumsal rızaya ihtiyaç duymuştur. Zor kullanma kapasitesi devletin araçlarından biridir; fakat meşruiyet onun temelidir. Bu noktada beka paradigması ile toplumsal meşruiyet paradigması arasındaki temel fark ortaya çıkmaktadır. Beka paradigması devleti korumayı öncelikli amaç olarak görür. Toplumsal meşruiyet paradigması ise devletin korunmasının yolunun toplumu güçlendirmekten geçtiğini savunur. Birincisi güvenliği özgürlüğün ön koşulu olarak değerlendirirken, ikincisi güvenlik ile özgürlüğün birbirini beslediğini ileri sürer. Aslında bu iki yaklaşım arasındaki fark yalnızca teorik değildir. Hukuki reformlara bakışta da kendisini göstermektedir. Beka perspektifiyle bakıldığında reformlar çoğu zaman risk üretir. Yeni haklar yeni talepler doğurabilir. Yerel yönetimlerin güçlenmesi merkezî otoriteyi zayıflatabilir. Sivil toplumun etkinliği devletin hareket alanını daraltabilir. Kültürel hakların genişlemesi ulusal birlik üzerinde baskı oluşturabilir. Bu nedenle reformlar sürekli olarak potansiyel riskler üzerinden değerlendirilir. Toplumsal meşruiyet perspektifinde ise aynı meseleler farklı biçimde görülür. Yeni haklar sisteme bağlılığı artırabilir. Yerel yönetimlerin güçlenmesi vatandaşların karar alma süreçlerine katılımını artırabilir. Sivil toplum kamu politikalarının kalitesini yükseltebilir. Kültürel hakların tanınması farklı toplumsal kesimlerin ortak siyasal düzene aidiyetini güçlendirebilir. Bu nedenle reformlar riskten çok fırsat olarak değerlendirilir. Elbette bu ikinci yaklaşımın da sınırları vardır. Her talebin sınırsız biçimde kabul edilmesi mümkün değildir. Her toplumun ortak kurallara ve ortak kurumlara ihtiyacı vardır. Ancak burada önemli olan nokta, reformların otomatik olarak tehdit olarak görülmemesidir. Çünkü birçok durumda reform eksikliği de ciddi riskler üretebilmektedir. Türkiye'nin son yıllardaki birçok tartışması bu açıdan yeniden değerlendirilebilir. Örneğin gençlerin yurt dışına gitme eğilimleri yalnızca ekonomik bir mesele değildir. Aynı zamanda geleceğe ilişkin güven duygusuyla ilgilidir. Kadınların güvenlik talep