Beka paradigmasının Türkiye'deki somut sonuçları: Çözülmeyen sorunların ortak mantığı (11)

Bir düşünce sisteminin gerçek gücü, yalnızca teorik düzeyde değil pratik sonuçlarında da ortaya çıkar. Aynı şekilde bir siyasal paradigmanın başarı veya başarısızlığı da savunduğu ilkelerden çok, ürettiği sonuçlar üzerinden değerlendirilebilir. Bu nedenle beka paradigmasını anlamanın en sağlıklı yolu, onu soyut kavramlar düzeyinde tartışmaktan ziyade gündelik hayatta ortaya çıkan sonuçları üzerinden incelemektir. Türkiye'de farklı alanlarda ortaya çıkan birçok sorunun ilk bakışta birbirleriyle ilgisiz olduğu düşünülebilir. Kürt meselesi ile sokak hayvanları sorunu, kadın cinayetleri ile yerel yönetimler tartışması, çevre mücadeleleri ile üniversite özerkliği arasında doğrudan bir ilişki yokmuş gibi görünmektedir. Ancak bu sorunların çözüm süreçleri incelendiğinde dikkat çekici bir ortaklık ortaya çıkmaktadır. Bu ortaklık sorunların kendisinde değil, sorunlara yaklaşım biçiminde yatmaktadır. Bu yaklaşımın temel özelliği, mevcut problemi çözmekten çok çözümün doğurabileceği varsayılan risklere odaklanmasıdır. Böylece tartışmanın merkezi sorun olmaktan çıkar, sorunun çözülmesinin yaratabileceği ihtimaller hâline gelir. Sonuç olarak mevcut problem bütün ağırlığıyla varlığını sürdürürken, çözüm sürekli ertelenen bir geleceğe bırakılır. Bu durumun en belirgin örneklerinden biri Kürt meselesinde görülebilir. Yaklaşık bir asırdır Türkiye'nin siyasal gündeminde bulunan bu mesele farklı dönemlerde farklı biçimler almıştır. Güvenlik boyutu, kültürel boyutu, ekonomik boyutu ve siyasal boyutu olan karmaşık bir sorundur. Ancak meseleye ilişkin tartışmaların önemli bir kısmı uzun yıllar boyunca hakların içeriği üzerinden değil, hakların tanınmasının doğurabileceği varsayılan sonuçlar üzerinden yürütülmüştür. fazla oku Bu bölüm, konuyla ilgili referans noktalarını içerir. (Related Nodes field) Dil hakları konuşulduğunda bölünme korkusu, yerel yönetimler konuşulduğunda ayrılık korkusu, kültürel görünürlük konuşulduğunda devletin zayıflaması korkusu öne çıkmıştır. Böylece tartışmanın merkezinde talebin kendisi değil, talebin gelecekte yol açabileceği düşünülen senaryolar yer almıştır. Bu yaklaşım bazı güvenlik kaygılarını azaltmış olabilir; ancak sorunun tamamen çözülmesini de zorlaştırmıştır. Çünkü insanlar taleplerinin içeriğinin değil, varsayılan sonuçlarının tartışıldığını hissetmeye başlamışlardır. Benzer bir durum yerel yönetimler meselesinde de görülmektedir. Oysa modern dünyada yerel yönetimlerin güçlendirilmesi yalnızca kimlik veya siyaset meselesi değildir. Aynı zamanda hizmet kalitesi, katılım, denetim ve yönetişim meselesidir. Vatandaşların yaşadıkları şehirlerle ilgili kararlara daha fazla katılabilmesi, belediyelerin daha esnek çalışabilmesi ve yerel ihtiyaçlara daha hızlı cevap verilebilmesi için birçok ülkede yerel yönetimlerin yetkileri artırılmıştır. Türkiye'de ise bu tartışma çoğu zaman idari verimlilik düzleminden çıkarak güvenlik düzlemine taşınmaktadır. Böylece bir yönetim modeli tartışması hızla bir beka tartışmasına dönüşebilmektedir. Sonuç olarak merkezi sistemin ürettiği sorunlar da devam etmekte, alternatif modeller de yeterince tartışılamamaktadır. Aynı mantığın farklı bir örneği kadın cinayetleri meselesinde görülebilir. Türkiye'de son yıllarda kadınların maruz kaldığı şiddet ve cinayetler toplumun geniş kesimlerinde ciddi bir hassasiyet oluşturmuştur. Hukuki düzenlemeler yapılmış, yeni koruma mekanizmaları geliştirilmiş ve konu kamuoyunun gündemine taşınmıştır. Buna rağmen sorun bütün ağırlığıyla varlığını sürdürmektedir. Burada dikkat çekici olan husus, tartışmaların önemli bir bölümünün yine sorunun kendisinden uzaklaşabilmesidir. Kadınların güvenliği, toplumsal cinsiyet ilişkileri ve kültürel dönüşüm gibi meseleler yerine zaman zaman ideolojik kamplaşmalar öne çıkmaktadır. Böylece kadınların yaşadığı somut sorunlar ikinci plana düşebilmekte, tartışma semboller ve kimlikler üzerinden yürüyebilmektedir. Oysa hukuk açısından temel soru son derece basittir: Bir kadın, yalnızca bir ilişkiyi sonlandırdığı veya bir talebi reddettiği için öldürülme korkusu yaşamadan hayatını sürdürebiliyor mu? Eğer bu soru yeterince güçlü biçimde sorulamazsa, tartışma giderek kendi ekseninden uzaklaşmaya başlamaktadır. Sokak hayvanları meselesi ise bu zihniyet kalıbının belki de en görünür örneklerinden biridir. Çünkü burada konu doğrudan ideolojik veya etnik bir karakter taşımamaktadır. Buna rağmen yıllardır çözülemeyen bir sorun olarak varlığını sürdürmektedir. Türkiye'nin birçok şehrinde insanlar saldırıya uğrayabilmekte, çocuklar zarar görebilmekte ve ciddi güvenlik sorunları yaşanabilmektedir. Buna karşılık tartışmalar çoğu zaman iki uç arasında sıkışmaktadır. Bir tarafta yalnızca insan güvenliğini önceleyen yaklaşım, diğer tarafta yalnızca hayvan haklarını önceleyen yaklaşım bulunmaktadır. Oysa gelişmiş ülkelerin büyük bölümünde bu ikisi arasında kurumsal çözümler geliştirilmiştir. Türkiye'de ise mesele uzun süre çözülememiştir. Çünkü çözümün siyasi maliyeti, çözümün sağlayacağı faydadan daha fazla konuşulmuştu