Mutfaklarda kullanılan yapışmaz tencere ve tava tehlikeli

Yapışmaz tavalar, yumurta, balık, krep ve diğer hassas yiyeceklerin pişirilmesini, yapışmayı azaltarak ve bol miktarda yağ veya tereyağı ihtiyacını ortadan kaldırarak çok daha kolay hâle getirir ve temizlenmesi oldukça kolaydır. Yapışmaz tavanız her öğünde size PFAS yediriyor. Yapışmaz tavanın kaplaması çizildiğinde PFAS (per- ve polifluoroalkil) maddeler salınır. PFAS’ları insan vücudu parçalayamadığı için "sonsuza kadar kalıcı kimyasallar" olarak bilinirler. Vücutta birikirler. PFAS'lar tiroid bozuklukları, hormonal dengesizlik, bağışıklık sisteminin zayıflaması, böbrek hasarı ve belirli kanser türlerine yakalanma riskinin artmasıyla ilişkilendirilmiştir. "Sonsuza kadar kalıcı kimyasallar" ( PFAS), tiroid bezinizi tahrip ediyor. Bu maddeler tiroid dokusunda 8,5 yıla kadar birikir, reseptörlerini bloke eder ve hormon üretimini bozar. Şekil 1. "Sonsuza kadar kalıcı kimyasallar" (PFAS) , insanlar üzerindeki etkileri Çoğu insan, tiroid bezlerinin bu yüzden sorun yaşadığının farkında değil. Kısırlığa, tiroid hastalığına, immünotoksisiteye, yüksek kolesterole, karaciğer hasarına, böbrek ve testis kanserine yol açan PFAS’lı yapışmaz tencere ve tavalar. Ve o çizik tavayı metal bir kaşıkla her karıştırdığınızda bu PFAS’lı maddeleri yiyorsunuz. Yüzeyinde herhangi bir çizik, çentik veya kaplamanın aşındığı yerler varsa, o tavada pişirdiğiniz her öğünde sonsuza kadar kalıcı kimyasalları vücudunuza alıyorsunuz demektir. Şekil 2. Çizik PFAS'lı tavalar Yapışmaz Teflon (PTFE) kaplamalı tava ve tencere yüzeyinde tek bir çizik oluştuğunda, tavada pişirilen gıdaya 9 bin 100’den fazla toksik mikroplastik parçacık karışmasına neden olabilir. Daha da endişe verici olan ise kaplamada daha fazla hasar varsa veya derin çatlaklar mevcutsa bu sayı tek bir pişirme seansında 2,3 milyondan fazla toksik mikroplastik parçacık karışabilir. Bu mikroplastik parçacıklar, gözle görülmez, bilim insanlarının hem çevrede hem de insan vücudunda olağanüstü kalıcılıkları nedeniyle "sonsuza kadar kalıcı kimyasallar" olarak adlandırdıkları PFAS’ları (per- ve polifluoroalkil maddeler) sıklıkla içerdikleri için özel bir endişe kaynağıdır. Şekil 3. Yapışmaz tava ve tencere yüzeyinde tek bir çizik, tavada pişirilen gıdaya 9 bin 100'den fazla mikroplastik parçacık salımına neden olur Çatlaklı veya kaplaması soyulmuş bir bölgede ise bu sayı yaklaşık 2,3 milyona ulaşıyor. Çizikler, tavanın değiştirilmesi gerektiğinin bir işaretidir, ancak mutlaka yemeğinize büyük miktarda PFAS girdiği anlamına gelmez. Kaplama hasar gördüğünde küçük mikroplastik parçacıklar dökebilir ve bu mikroplastik parçacıkların genellikle önemli miktarlarda bağırsak duvarından geçmesi olası görülmez. PFAS olarak bilinen bu "sonsuza kadar kalıcı kimyasallar", ısıya ve lekelere dayanıklı olacak şekilde tasarlanmıştır ancak insan vücudu tarafından parçalanması son derece zordur. Kanser, kısırlık ve gelişim bozuklukları gibi ciddi sağlık sorunlarıyla bağlantılı olan bu toksinler, Amerikalıların %99’unun kan dolaşımında tespit edilmiş durumda; bu da yaygın bir çevre krizine işaret ediyor. Asıl sorunlar: • Aşırı ısınma: PTFE yaklaşık 260 °C'de bozulmaya başlar. İşte bu, "polimer ateşi" olarak adlandırılan durumu tetikler. Boş tavalar ve tencereler, özellikle güçlü bir ocakta çok hızlı ısınabilir. Yeterince yüksek sıcaklıklarda PTFE bozulmaya ve zehirli duman salmaya başlayabilir. Tam sıcaklık, tavaya, ısı kaynağına ve tavanın ne kadar süreyle ısıtıldığına bağlıdır, ancak bozulma, tipik kısık ateşte pişirme veya kızartma koşullarının çok üzerindeki sıcaklıklarda endişe kaynağı hâline gelir. o Zehirli dumanlar: Bu termal bozulma, havaya gazlar ve dumanlar salar. Bu dumanların solunması ateş, titreme, baş ağrısı, boğaz ağrısı gibi grip benzeri semptomlara neden olabilir. Bu semptomlar 1 saatten birkaç güne kadar sürer. Teflon tencerelerden çıkan buharlar solunmamalı ve oda havalandırılmalı. o Akciğerlere emilim: Bu dumanların solunması, polimer duman ateşi (aynı zamanda "Teflon gribi" olarak da bilinir) hastalığına yol açabilir ve kimyasalların solunum sistemine geçmesine neden olabilir. Şekil 4. Mutfağınızdaki gizli tehlike: Yapışmaz tencere ve tavalar • Çizikler ve aşınma: Hasar görmüş PTFE, mikro ve nanoplastik parçacıklar dökebilir. 2022 yılında yapılan bir çalışma, tek bir çizikten binlerce, ciddi şekilde hasar görmüş bir kaplamadan ise milyonlarca mikroplastik parçacık dökülebileceğini tahmin etmiştir. Yutulan PTFE parçacıklarının sağlık üzerindeki etkileri hâlâ yeterince araştırılmamıştır. • Üretim geçmişi: Özellikle 2015 öncesi üretilen eski tencereler, PFOA nedeniyle daha büyük bir endişe kaynağıdır. PFOA artık IARC Grup 1 kanserojen maddesidir. Kaplaması pul pul dökülüyorsa veya derin çizikler varsa, tencereyi değiştirin. Hasarlı bir PTFE yüzeyinde yemek pişirmeye devam etmeyin. PTFE tavanızı saklıyorsanız: • Sadece kısık veya orta ısıda ısıtma yapınız; asla boşken önceden ısıtmayınız. • Ahşap, silikon veya naylon mutfak eşyaları kullanınız; metal yüzeyleri ovmaktan kaçınınız. • Mutfa