Lev Zilber "Filiz" operasyonu (2): Hadrut'ta veba hastalığının ortadan kaldırılmasına Ermeni yaklaşımı

Azerbaycanlı tarihçiler bu olguları analiz ederek 1930'lu yıllardaki baskıların yalnızca millî veya etnik nitelik taşımadığını vurgulamaktadır. Ermeni yanlısı NKVD mekanizması, Lev Zilber gibi Rus bilim insanlarını "kuyuları zehirlemekle" , yerel Azerbaycanlı bilim insanlarını ise "Sovyet tıbbını sabote etmekle" aynı ölçüde suçluyordu. Ermeni yazarların Zilber'in tutuklanmasını yalnızca "Karabağ Ermenilerini kurtardığı için Bakü'nün intikamı" şeklinde sunması, geniş çaplı totaliter terör gerçeğini kasıtlı olarak gizleme girişimidir. fazla oku Bu bölüm, konuyla ilgili referans noktalarını içerir. (Related Nodes field) 1930'lu yıllarda Azerbaycan NKVD'sinin yönetiminde bulunan Ermeni soruşturmacıların (örneğin Sumbatov-Topuridze'nin) Azerbaycanlı, Yahudi ve Rus bilim insanlarına yapılan işkencelerdeki rolü 1930'lu yıllarda Azerbaycan SSC Halk İçişleri Komiserliği'nin (NKVD) yönetiminde ve önemli soruşturma birimlerinde Ermeni kökenli subayların çoğunlukta olması , dönemin en kanlı ve belgelenmiş arşiv gerçeklerinden biridir. Lev Zilber'in Bakü'de tutuklanması ve yerel Azerbaycanlı tıp elitinin tasfiye edilmesi, doğrudan bu kişilerin yönettiği baskı aygıtı tarafından gerçekleştirilmiştir. Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Güvenliği Hizmeti arşivlerinde korunan soruşturma dosyaları ve yerel tarihçilerin araştırmalarına göre, söz konusu dönemde faaliyet gösteren başlıca Ermeni soruşturmacılar ve bunların suçları aşağıdaki gibidir: 1. Yuvelyan Davidoviç Sumbatov-Topuridze (Azerbaycan NKVD'sinin yöneticisi) • Rütbesi ve görevi: Devlet güvenliği komiseri. 1933–1938 yıllarında Azerbaycan SSC İçişleri Halk Komiseri (NKVD yöneticisi). • Suç teşkil eden faaliyetleri: Azerbaycan'da kitlesel terörün, özellikle aydınların, bilim ve tıp insanlarının tutuklanması ve kurşuna dizilmesine ilişkin doğrudan emirleri ve "kurşuna dizilme listelerini" imzalayan kişi olmuştur. Lev Zilber'in Bakü'deki ilk tutuklanması ve sonraki yıllarda Azerbaycanlı bilim insanlarına karşı açılan sözde "bakteriyolojik sabotaj" davaları doğrudan onun denetimi altında yürütülmüştür. 2. Levon Abramoviç Tsinman (soruşturma şefi) • Görevi: Azerbaycan NKVD'sinin Gizli Siyasi Şubesi'nin (SPO) yöneticisi ve başlıca soruşturmacısı. • Suç teşkil eden faaliyetleri: Bakü'de tutuklanan aydınlara, özellikle doktorlara ve bilim insanlarına karşı en ağır fiziksel ve psikolojik işkenceleri bizzat uygulayan veya uygulanmasını emreden kişilerden biri olmuştur. Mahpusları günlerce uykusuz bırakarak konveyör sorgulaması yöntemiyle onlardan uydurma casusluk ve sabotaj "itirafları" alıyordu. 3. Horen İvanoviç Grigoryan (NKVD yöneticisinin yardımcısı) • Görevi: Azerbaycan SSC İçişleri Halk Komiseri yardımcısı, daha sonra tümgeneral. • Suç teşkil eden faaliyetleri: Bakü, Şuşa ve Hankendi bölge birimlerindeki baskı operasyonlarını koordine ediyordu. Karabağ bölgesinde, özellikle Hadrut'taki veba salgınından sonra merkeze gönderilen ihbarların soruşturulması ve "halkı zehirlemek isteyen casuslar" şebekesinin yapay biçimde oluşturulması çalışmalarını doğrudan yönetenlerden biri olmuştur. 4. Ruben Ambarsumoviç Markaryan (özel şube başkanı) • Görevi: Azerbaycan NKVD'sinin 3. Karşı İstihbarat Şubesi'nin başkanı. • Suç teşkil eden faaliyetleri: Bilim kurumlarında ve hastanelerde çalışan aydınların "yabancı devletler (Almanya, İngiltere vb.) adına çalışan casuslar" olarak gösterilmesi onun şubesinin görevleri arasındaydı. Lev Zilber'e yöneltilen "yabancı istihbarata biyolojik bilgiler aktarmak" suçlaması da bu birimin standart senaryolarından biri olmuştur. 5. Diğer Ermeni soruşturmacılar (Gevorkov, Avakov, Babayan) • Faaliyetleri: Bu sıradan ve orta rütbeli soruşturmacılar doğrudan sorgu odalarında faaliyet gösteriyorlardı. Azerbaycanlı tıp bilim insanlarının (Memmedali Selimov, Hüseyin Ağayev vb.) soruşturma belgelerini tahrif ediyor, onları Sovyet tıp sistemine karşı kasıtlı sabotaj gerçekleştirmekle suçlayarak idam kararına hazırlıyorlardı. Arşiv belgelerinin ortaya çıkardıkları ve aşırı Ermeni milliyetçilerinin sonu Azerbaycanlı tarihçiler, devlet arşivlerine dayanarak bu suç şebekesinin daha sonra kendi kurduğu tuzağa düştüğünü ortaya koymaktadır. Stalin'in baş celladı Lavrenti Beriya'nın tutuklanmasından sonra, 1950'li yılların ortalarında Bakü'de gerçekleştirilen resmî yargılamalarda Sumbatov-Topuridze, Grigoryan ve diğer Ermeni NKVD yöneticileri , Sovyet yasalarını ağır biçimde ihlal etmek, masum insanlara (bilim insanları dâhil) işkence yapmak ve sahte ceza davaları uydurmakla suçlu bulunarak idam edilmiş veya uzun süreli hapis cezalarına mahkûm edilmişlerdir. Bu arşiv olguları, Ermeni yazarların "Bakü NKVD'si Zilber'i Ermenileri kurtardığı için cezalandırdı" tezini temelden reddetmektedir. Çünkü bilim insanını tutuklayan ve sorgulayan mekanizmanın başında bizzat Ermeniler bulunuyordu ve onların amacı, etnik meselelerin (özellikle Türk karşıtı aşırı Ermeni milliyetçiliği) yanı sıra totaliter rejim içerisinde makam elde etmek ve terör mekanizmasını işletmekti. Bu Ermeni soruşt