Firenze, Duomo'nun mermerlerinde kan ve sanat: Pazzi Komplosu'nun bilinmeyen anatomisi

Kutsal mermerlerde kan ve siyaset 26 Nisan 1478 Pazar sabahı, Floransa'nın kalbi Santa Maria del Fiore Katedrali (Duomo), tarihinin en kanlı ve dramatik siyasi suikastına tanıklık etti. Efkaristiya ayini sırasında çanlar çalarken pelerinlerinin altına gizledikleri hançerleri çeken suikastçılar, Medici kardeşlerin üzerine atıldı. Lorenzo de' Medici yaralı hâlde kutsal eşyalar odasına (sacrestia) kaçmayı başarırken henüz 25 yaşındaki kardeşi Giuliano de' Medici , 19 hançer darbesiyle katedralin soğuk mermerlerinde hayatını kaybetti. Tarihe "Pazzi Komplosu (Congiura dei Pazzi) olarak geçen bu darbe girişimi, Papa IV. Sixtus ve Riario ailesinin de desteklediği devasa bir bölgesel güç mücadelesiydi. Pazzi Komplosu 'nun gerçek nedeni, görünürdeki ailevi düşmanlıkların çok ötesinde, Floransa'nın finansal kontrolü, bölgesel güç savaşı ve Papalık ile Medici ailesi arasındaki jeopolitik çatışmadır. 15. yüzyıl İtalyan kent devletlerinde oligarşik yapıların çatırdaması ve Medici ailesinin Cumhuriyet kurumlarını fiilen tekelleştirmesi, aristokratik ailelerin direnişini tetiklemiştir. Komplonun arkasındaki 4 temel siyasi ve ekonomik dinamik 1. Papalık finansının kontrolü (ekonomik güç savaşı): Medici ailesi, uzun yıllardır Papalığın resmî bankeriydi ve muazzam servetinin önemli bir kısmını bu sayede kazanmıştı. Ancak Papa IV. Sixtus, Medici'lerin güçlenmesini engellemek için Papalık hesaplarını yönetme yetkisini Medici Bankası'ndan alıp rakipleri olan Pazzi Bankası'na devretti. Bu durum iki aile arasındaki ekonomik savaşı geri dönülmez bir noktaya taşıdı. 2. Imola toprak krizi (jeopolitik çatışma): Kıvılcımı çakan asıl olay, stratejik öneme sahip Imola kasabası üzerindeki hâkimiyet mücadelesidir. Papa IV. Sixtus, bu toprakları yeğeni Girolamo Riario için satın almak istiyordu. Ancak Lorenzo de' Medici (Muhteşem Lorenzo), Papalığın Floransa sınırlarında daha fazla güçlenmesini istemediği için bu satın alımı engellemeye çalıştı ve Pazzi ailesine Papa'ya kredi vermemelerini emretti. Pazzi ailesi Lorenzo'yu dinlemeyerek Papa'ya gizlice kredi sağladı. Bu durum Lorenzo ile Papa'nın arasını tamamen açtı. 3. Pisa Başpiskoposluğu krizi: Papa, Medici'ye misilleme olarak Floransa'nın kontrolündeki Pisa şehrine Medici'lerin düşmanı olan Francesco Salviati'yi başpiskopos olarak atadı. Lorenzo de' Medici bu atamayı kabul etmedi ve Salviati'nin şehre girmesini 3 yıl boyunca engelledi. Bu durum, Salviati'yi komplonun en hırslı liderlerinden biri hâline getirdi. 4. Floransa içindeki güç tekelleşmesi: Pazzi ailesi Floransa'nın en köklü ve asil ailelerinden biriydi; Medici ailesi ise ticaretten gelme 'sonradan görme' elitler olarak kabul ediliyordu. Lorenzo ve kardeşi Giuliano'nun devlet mekanizmalarını tamamen kendi kontrollerine almaları ve Pazzi'lerin mirasını ellerinden alan yasa çıkarmaları, Pazzi ailesini bu oligarşik düzeni silah zoruyla yıkmaya itti. Katedralde katliam ve ters tepen darbe 26 Nisan 1478 Pazar günü, Floransa Katedrali'nde (Santa Maria del Fiore) yaşananlar, Rönesans tarihinin en karanlık suikast girişimidir. Komplocular, Lorenzo ve Giuliano de' Medici kardeşleri halkın gözü önünde, Tanrı'nın evinde öldürerek şehre tamamen hâkim olmayı planlamışlardı. Kutsal ayin, öfke ve hayatta kalma mücadelesi Suikast için katedralin seçilmesinin nedeni, Medici kardeşlerin halkın arasına korumasız çıkacağı ender anlardan biri olmasıydı. Saldırı sinyali olarak dini ayinin en kutsal anı seçildi: Ekmek ve şarabın kutsandığı (Efkaristiya) ve çanın çalındığı an. İnsanlar başlarını saygıyla eğdiği sırada komplocular harekete geçti. Giuliano'nun peşine düşen komplocular Francesco de' Pazzi ve Bernardo Baroncelli 'ydi. Giuliano o sabah biraz rahatsızdı ve kiliseye gelmek istememişti; Pazzi kışkırtıcıları onu evinden bizzat alıp yolda zırh giyip giymediğini anlamak için sarılarak kontrol etmişlerdi. Çan çaldığı anda Baroncelli, Giuliano ’nun kafasına darbeyi indirdi. Francesco de' Pazzi, Giuliano'yu o kadar büyük bir öfkeyle bıçakladı ki hırsından kendi bacağını bile derin bir şekilde kesti. Giuliano, 19 bıçak darbesiyle katedralin zemininde can verdi. Lorenzo 'ya saldırmakla görevlendirilen kişiler ise 2 rahipti (Stefano da Bagnone ve Antonio Maffei). Ancak rahipler profesyonel katil olmadıkları için tereddüt ettiler. İlk bıçak darbesi Lorenzo'nun boynunu hafifçe sıyırdı. Lorenzo hemen pelerinini sol koluna sararak kendine bir kalkan yaptı ve kılıcını çekerek saldırganları püskürttü. Lorenzo’nun sadık dostu Francesco Nori, Lorenzo’nun önüne atılarak gelen darbeleri engelledi ve orada hayatını kaybetti. Nori'nin bu fedakârlığı Lorenzo’ya hayati zaman kazandırdı. Yaralı olan Lorenzo, şair dostu Poliziano ve yanındaki birkaç sadık adamıyla birlikte katedralin kuzey tarafındaki Kuzey Ayin Odası'na (Sagrestia Nuova) doğru koştu. İçeriye girer girmez, Donatello imzalı ağır bronz kapıları katillerin yüzüne kapattılar ve sürgüyü çektiler. Kapının arkasında korku dolu dakikalar yaşandı. Dışarıdaki çığlıklar sürerken, Lorenzo'nun arkadaşı Sigismondo