Tekniğine uygun çalışmayan plastik atık geri dönüşüm tesislerine dur denilmeli

2023-2024 yıllarında Avrupa ülkelerinde faaliyetteki 850'den fazla geri dönüşüm tesisinin yaklaşık 30 bin çalışanı; cirosu 8,6 milyar eurodur. İspanya, Almanya, İtalya ve Polonya'nın her birinde 100'den fazla tesis bulunuyor. Şirketlerin yaklaşık yarısının kapasiteleri 10 bin tonun altındadır. Hollanda ve Almanya'da ortalama tesis büyüklüğü daha fazla olma eğiliminde. Almanya genel olarak en yüksek; PET yıkama (~700 bin ton) ve diğer alanlarda lider konumdadır. Kişi başına en yüksek kapasite: Letonya, Litvanya ve Hollanda, nüfuslarına oranla en yüksek kapasiteye sahiptir. En büyük ortalama tesis büyüklüğü: Hollanda ve Almanya, ortalama olarak en büyük tesisleri işletmektedir. Plastik polimer türüne göre kapasite (2024, toplamın yaklaşık payları ~13,5 milyon ton) • PO filmleri: ~3,5 milyon ton (yüzde 26). • PET: ~3,3 milyon ton (yüzde 24; çoğunlukla şişeler, daha küçük bir payla tepsiler; yıkama kapasitesinde Almanya ~700 bin ton, İspanya ~500 bin ton, İtalya/Fransa ise her biri ~300-350 bin ton ile başı çekiyor). • Sert PP: ~1,8 milyon ton (yüzde 14). • HDPE: ~1,75 milyon ton (yüzde 13). • PVC, karışık plastikler, ELV-WEEE plastikler, PS/EPS ve diğerleri geri kalanını (daha küçük bireysel payları) oluşturmaktadır. Polimer sektöründeki liderlik farklılık gösteriyor: İspanya PO filmlerinde lider veya üst sıralarda yer alıyor; Almanya, İspanya ve İtalya HDPE/PP ve PET'te güçlü; Almanya PVC'de lider konumundadır. Avrupa'daki plastik atık geri dönüşüm tesislerinden çıkan atıksular, öncelikle yıkama, parçalama ve temizleme aşamalarından (örneğin PET, HDPE, PP, filmler için) kaynaklanmaktadır. Atıksu, yüksek konsantrasyonda askıda katı madde (AKM) (mikroplastikler dahil), organik madde (KOİ genellikle 1.000–15.000 mg/L, BOİ₅ yüksek), yağlar/gresler, deterjanlar/yüzey aktif maddeler, artık yapıştırıcılar/mürekkep, değişken pH (kostik yıkamalardan dolayı genellikle alkali) ve bazen ağır metaller veya diğer kirleticiler içermektedir. Oluşan atıksu miktarı genellikle işlenen plastik tonu başına 2–10 m³'tür. Geri dönüşüm tesislerinde genellikle temiz su tüketimini ve deşarj hacimlerini azaltmak için kapalı devre su geri döngüsü kullanılmaktadır. Bu yüzden atıksuların kirlilik yükleri çok yüksektir. Arıtma üniteleri buna göre tasarlanır ve atıksu deşarjının bir kısmı kanalizasyona ve bir kısmı ileri kademe arıtıldıktan sonra doğrudan alıcı su kaynaklarına yapılır. Atıksuyun bileşimi, plastik türüne, kirlilik seviyesine (yemek artıkları, etiketler, kapaklar, kir, yapıştırıcılar ve benzerleri), yıkama yöntemine (sıcak veya soğuk) ve kullanılan kimyasallara göre değişir. Ortak özellikler şunlardır: Artık organik maddeler, yapıştırıcılar ve deterjanlardan kaynaklanan yüksek organik yük. Yüksek miktarda asılı katı madde (plastik parçacıkları/mikroplastikler, kum, kir). Kostik yıkamadan kaynaklanan alkali (yüksek) pH. Olası yağlar, boyalar, yüzey aktif maddeler, katkı maddeleri ve (nadiren) ağır metaller içerebilir. Tablo 1. Avrupa'da, özellikle Almanya'da, plastik atık geri dönüşüm tesisleri atık sularının özellikleri *Saha içi ulaşım, araç yıkama veya daha az kirli yardımcı hatların atıksuyunu ifade eder. Kirlilik yükü ana yıkamaya göre çok daha düşüktür, ancak yine de standartlara uygun arıtma gerektirir. Küresel olarak yılda 14 milyon ton plastik atık ticareti yapılmaktadır. Yanlış plastik atık yönetiminden dolayı yılda 2,2 milyon ton mikroplastik atık ve 6,2 milyon ton makroplastik atık oluşmaktadır. Bu, yıllık olarak kontrolsüz şekilde toprağa, suya ve havaya karışan yaklaşık 8,4 milyon ton plastik atığa karşılık geliyor. Plastik atık geri dönüşüm tesisleri arıtma aşamaları Avrupa uygulamaları (Almanya, İtalya ve diğer yerlerdeki tedarikçi ve operatörlerden alınan verilere göre) genellikle çok aşamalı fiziksel-kimyasal bir süreci takip eder ve yeniden kullanım veya deşarj uyumluluğu için sıklıkla biyolojik arıtma ile desteklenir. Almanya'daki bir plastik atık geri dönüşüm tesisi için atık su arıtma tasarımı, Federal Su Kanunu (Wasserhaushaltsgesetz - WHG) ve Atık Su Yönetmeliği (Abwasserverordnung - AbwV) hükümlerine uygun olmalıdır. Mühendislik açısından temel hedef, genellikle yıkama suyunun yüzde 95'inden fazlasını geri kazanan kapalı devre bir sistem oluşturmak ve aynı zamanda, Almanya'nın katı çevre yasaları kapsamında pahalı bertaraf işlemleri gerektiren çamur hacmini en aza indirmektir. Plastik geri dönüşüm yıkama hatları, hammaddeye bağlı olarak (örneğin, tüketici sonrası PET şişeler, HDPE kaplar veya tarımsal LDPE filmler) oldukça karmaşık atık sular üretir. Ağır kaba katılar: Kum, çakıl, çakıl taşı, taşlar ve cam. Askıda kalan organik katılar: Kağıt etiketler, selüloz lifleri ve mikroplastik parçacıklar. Kimyasal ve çözünmüş yük: Yapıştırıcılar, gıda kalıntıları, baskı mürekkepleri, deterjanlar ve kostik yıkama kalıntıları (sıcak yıkama hatlarından gelen NaOH). Plastik atık geri dönüşüm tesisi ham yıkama suyu arıtma kademeleri aşağıda verilmiştir. Şekil 1. Plastik atık geri dönüşüm tesisi ham yıkama suyu arıtm