Bakü-Yeni Delhi hattında normalleşme: Ortaklar değişmeden ilişkiler değişebilir mi?

Hindistan Dışişleri Bakanı Subrahmanyam Jaishankar’ın Ekim ayının son haftasında Bakü’de gerçekleştirdiği temaslar, 2 ülke arasındaki ilişkilerin yeniden geliştirilmesi yönünde önemli bir adım oldu. Hindistan’dan bir dışişleri bakanının 8 yıl aradan sonra Azerbaycan’ı ziyaret etmesi, bu temasların diplomatik önemi açısından dikkat çekici. Azerbaycan’ın Pakistan’la yakınlığı, Hindistan’ın ise Ermenistan’la savunma iş birliği noktasında bir değişiklik görünmüyor. Buna rağmen Bakü ve Yeni Delhi, ikili ilişkilerini geliştirmek üzere yeniden aynı masaya oturdu. Jaishankar’ın Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov’la yaptığı görüşmelerde ticaret, yatırım, enerji ve ulaştırmanın yanı sıra siyasi ve güvenlik konuları ele alındı. Bu ziyareti taraflar açısından stratejik bir eksen değişikliğinin işareti olarak okumak doğru değil. Hindistan-Azerbaycan yakınlaşması, bölgesel ortaklıkların çözülmesinden çok, farklı stratejik ortaklıklara sahip 2 ülkenin anlaşmazlıklarını ikili ilişkilerinin diğer alanlarından ayrıştırma arayışına işaret ediyor. Dolayısıyla Bakü-Yeni Delhi hattındaki normalleşmenin başarısı, tarafların stratejik tercihlerinin birbirine yaklaşmasından ziyade, mevcut farklılıklara rağmen birlikte çalışabilme isteklerini gösteriyor. Türkiye açısından da ziyaretin ortaya koyduğu soru: Türkiye-Azerbaycan-Pakistan yakınlığı, tarafların başka ülkelerle ilişkilerini ne ölçüde sınırlandırıyor? Haritadaki kamplar, masadaki gündem Son Karabağ Savaşı’yla Güney Kafkasya’da Türkiye, Azerbaycan ve Pakistan bir tarafta; Hindistan ve Ermenistan diğer tarafta şeklinde bir çerçeve ortaya çıktı. Bu çerçeve, bölgedeki bazı güvenlik ilişkilerini görünür kılıyor. Ancak aynı ülkelerin ekonomi, ulaştırma ve diplomasi alanlarında da bütünüyle bu ayrışmaya göre hareket ettiğini varsaymak, bölgesel ilişkilerin karmaşıklığını gözden kaçırmamıza neden oluyor. Gerçi iki ülke ilişkilerinin yakın geçmişi, siyasi gerilimlerin kontrol edilmediğinde farklı alanlara nasıl yayılabildiğini de gösterdi. Mayıs 2025’teki Hindistan-Pakistan çatışması sırasında Bakü’nün İslamabad’a verdiği diplomatik destek, Hindistan’da tepkiyle karşılanmıştı. Hindistan’daki boykot çağrıları ve seyahat şirketlerinin Azerbaycan’a yönelik kararları, diplomatik anlaşmazlığın doğrudan turizm alanına taşınmasına yol açtı. Nitekim bu atmosferin de etkisiyle Azerbaycan’a gelen Hintli ziyaretçi sayısı 2024’te yaklaşık 244 binden 2025’te 167 bine geriledi. Jaishankar’ın ziyareti tam da bu nedenle yalnızca yeni ekonomik fırsatlar aramakla ilgili değil; aynı zamanda bir alandaki anlaşmazlığın diğer alanlara ne ölçüde taşınacağını sınırlandırma çabası. Örneğin, Pakistan konusunda farklı düşünmek, enerji yatırımlarında birlikte çalışmayı engelleyecek mi? Ermenistan’la savunma ilişkilerine yönelik itirazlar, düzenli siyasi temasların önüne mi geçecek? Görüşmelerin gündemi, tarafların bu ikilemi aşmak için ekonomik iş birliğinin yanında siyasi ve güvenlik meselelerini de doğrudan konuşmayı tercih ettiğini gösteriyor. Hindistan Dışişleri Bakanlığı, terörizm ve ortak güvenlik tehditlerinin görüşüldüğünü belirtti. Jaishankar ayrıca Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki barış sürecine desteğini dile getirdi. Dolayısıyla taraflar ekonomik ilişkileri onarmayı hedeflerken siyasi sorunları da bütünüyle gündem dışında bırakmadı. Hindistan açısından Bakü’nün önemi Yeni Delhi açısından Azerbaycan’ı yalnızca Pakistan’la ilişkileri üzerinden değerlendirmek, başka stratejik ve ekonomik çıkarları ikinci plana itmek anlamına geliyor. Enerji bunların başında yer alıyor. Örneğin, Hindistan’ın enerji şirketi ONGC Videsh’in Azeri-Çırak-Güneşli petrol sahaları ile Bakü-Tiflis-Ceyhan Boru Hattı’ndaki hisseleri, 2 ülke arasındaki ilişkinin dönemsel petrol ticaretinden ibaret olmadığını ortaya koyuyor. Bu nedenlerle Hindistan’ın Azerbaycan’da korunması ve geliştirilmesi gereken uzun vadeli yatırımları bulunuyor. Azerbaycan’ın jeostratejik konumu da bu ilişkiye enerji sektörünün ötesinde bir anlam kazandırıyor. Rusya ve İran’la komşuluğu, Hazar üzerinden Orta Asya’ya ve Gürcistan üzerinden batıya uzanan bağlantıları, ülkeyi Hindistan’ın Avrasya’ya erişim arayışında önemli bir aktör hâline getiriyor. Ziyarette Uluslararası Kuzey-Güney Ulaştırma Koridoru’nun ele alınması da Bakü’yle diyaloğun daha geniş bir bölgesel ulaşım ve ticaret gündeminin parçası olduğunu gösteriyor. Buradan Hindistan’ın siyasi itirazlarından vazgeçtiği sonucu çıkarılamaz. Daha gerçekçi bir değerlendirme şu: Yeni Delhi, Azerbaycan’ın Pakistan’la yakınlığını dikkate alırken Bakü’yle iş birliğinin sağlayabileceği ekonomik ve jeopolitik imkânları da hesaba katıyor. Bu yaklaşımın sınırlarını ise ekonomik beklentiler ile güvenlik kaygılarının ne ölçüde birlikte yönetilebileceği belirleyecek. Azerbaycan açısından ekonomik çeşitlendirme Bakü’nün yaklaşımını yalnızca Hindistan’ın diplomatik girişimine verilmiş bir karşılık olarak değerlendirmek eksik kalır. Azerbaycan açısından Hindistan’la ilişkilerin geliştirilmesi